Vĩnh Phúc: Để lễ hội trở về đúng bản sắc văn hóa truyền thống

08/03/2011 4:32 CH Lễ hội cướp phết xã Bàn Giản (Lập Thạch). Ảnh Khổng Quý

Tháng Giêng, tháng hai… là mùa lễ hội. Đến với lễ hội là để hiểu thêm về bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Nhưng hiện nay, trước sự phát triển của nền kinh tế, lễ hội đã bị biến tướng, nguy cơ mai một giá trị văn hóa. Trước những bức xúc đang diễn ra quanh lễ hội, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn đồng chí Trần Văn Quang, Giám đốc Sở VH, TT & DL.

* Thưa đồng chí, đồng chí cho biết, các Lễ hội ở Vĩnh Phúc hiện đang diễn ra như thế nào?

Trước hết phải hiểu Lễ là một việc làm của một cá nhân hay gia đình nhằm cầu phúc hay tạ ơn. Hội là việc làm của cộng đồng, mục đích là tìm được thân phận bình đẳng và diện mạo của cộng đồng ấy được tôn trọng. Hội ở Việt Nam nói chung và ở Vĩnh Phúc nói riêng có những đặc điểm: Hội phải dựa vào lễ, lễ luôn gắn với hội, lễ không thể tách ra khỏi hội để lấy bình phong tôn giáo che chở những việc làm mà ngày thường cộng đồng ấy khó thực hiện được.

Trong một xã hội nông nghiệp thì lễ hội do chu kỳ quyết định. Trước hết là chu kỳ cây lúa nước. Ở Vĩnh Phúc, lễ hội diễn ra vào tháng đầu Xuân là chủ yếu, vào chu kỳ sản xuất mới cho vụ Xuân. Việc tổ chức Lễ là để xin thần linh giúp đỡ cho cộng đồng, xin thần thánh ban cho mưa thuận gió hòa trong năm. Ở Vĩnh Phúc có lễ cầu mưa, rước nước, lễ thờ Phật trời… là để xin được bình an, mùa màng tươi tốt, nhà nhà ấm no, hạnh phúc. Có nhiều loại lễ hội đang diễn ra như: lễ hội truyền thống cách mạng, lễ hội truyền thống dân gian, lễ tín ngưỡng tôn giáo.

* Thưa đồng chí, lễ hội bây giờ khác với lễ hội trước kia như thế nào?

Lễ hội bây giờ khác lễ hội trước kia rất nhiều. Người thực hiện lễ hội bây giờ không giữ được bản sắc văn hóa truyền thống mà các cụ để lại do bị văn hóa đương đại, đặc biệt là văn hóa ngoại lai xâm nhập vào. Bên cạnh đó, do công tác quản lý nhà nước chưa tốt, đặc biệt là việc khôi phục, xây dựng kịch bản lễ hội truyền thống, những nơi tổ chức lễ hội lớn dựa theo mô phỏng hoặc theo ý tưởng của người đi trước để lại mà không có kịch bản thống nhất và chi tiết nên mới có chuyện khi tế, nơi thì tế đủ, nơi thì tế thiếu. Không những vậy, không gian lễ hội bây giờ mở rộng do lợi ích vật chất nên những người tổ chức lễ hội thiên về việc quyên góp, vận động, xin tài trợ; trong khí đó một số “mạnh thường quân” sẵn sàng tài trợ cho lễ hội và khi tài trợ họ lại muốn lễ hội làm theo ý mình nên bản sắc bị biến tướng. Ngoài ra, lớp thanh niên bây giờ có bộ phận không am hiểu hoặc hiểu không thấu đáo, đặc biệt là vốn văn hóa cổ và có bộ phận thanh niên thì lợi dụng lễ hội để mưu lợi cho bản thân mình; họ biến những trò chơi truyền thống trở thành việc ăn tiền như: chọi gà, vật, kéo co… ăn tiền, làm cho mọi người hiểu sai lệch về lễ hội. Đây chính những vấn đề đang gây nhức nhối trong dư luận.

* Trước thực trạng đó, ngành Văn hóa có những biện pháp gì?

Trước tiên, Nhà nước cần giảm bớt tần suất lễ hội, không để tràn lan gây tốn kém tiền của nhân dân. Ngành Văn hóa sẽ rà soát lại những lễ hội ngoại lai, không có kịch bản, những nơi hội không có cấp phép sẽ không được mở hội. Lễ hội theo xu hướng đưa về cho người dân là chính. Nhà nước chỉ quản lý về việc xây dựng kế hoạch, chỉ đạo kịch bản, hỗ trợ  một phần kinh phí mua sắm những thiết chế văn hóa cho cộng đồng. Đối với những lễ hội lớn của Vĩnh Phúc như: lễ hội Đền Thính, đền Ngự Dội, Tây Thiên, ngành chỉ đạo lễ hội đi theo đúng kịch bản. Với những vấn nạn của lễ hội như: xóc đĩa, bói toán, đốt vàng mã… ngành giao cho thanh tra đi kiểm tra và xử phạt theo quy định. Từ Tết cổ truyền đến nay, thanh tra đã xử phạt 7 lễ hội, thu dụng cụ hành nghề, thu và tiêu hủy sách bói toán, yêu cầu cam kết, không tái phạm. Ngành đề nghị ban quản lý di tích các địa phương tuyên truyền không để cho du khách đốt vàng mã nhiều, không gài tiền vào tay Phật, tay thánh, cần có ý thức trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường. Bên cạnh đó, ngành giao cho Ban quản lý di tích mở lớp tập huấn về lễ hội, yêu cầu phân chia đối tượng rõ ràng để đạt được hiệu quả. Có như vậy, lễ hội mới trở về đúng với bản sắc văn hóa truyền thống.

* Lễ hội Tây Thiên sắp diễn ra, ngành đã có hướng như thế nào để lễ hội được tổ chức tốt hơn năm trước và phát huy giá trị truyền thống đích thực?

 Năm nay, lễ hội sẽ tổ chức theo hướng: Hoàn thiện để nâng cao dần kịch bản lễ hội Tây Thiên mà ngành Văn hóa đã chỉ đạo Phòng VH – TT huyện Tam Đảo 3 năm nay. Nâng cao kịch bản để thổi hồn vào tôn vinh vị thế của Quốc Mẫu Tây Thiên để nhân dân, du khách thập phương cảm nhận là đến với Phật, về với Mẫu. Xã Đại Đình nói riêng và 39 xã của tỉnh nói chung có đền thờ Quốc Mẫu Tây thiên, dần dần những nơi thờ Quốc Mẫu sẽ hướng tới ngày rằm tháng 2 và quy tụ vào đền Thõng. Trước khi lễ hội diễn ra vào ngày rằm tháng 2 phải có kịch bản hoàn chỉnh hơn.

Lễ hội Tây Thiên được tỉnh rất quan tâm. Hiện nay, tỉnh đã và đang cho làm nhiều công trình, hạng mục. Hiện tại, đã tu bổ xong sân Chầu, đền Thõng và làm tứ trụ, cơ bản đã hoàn thành con đường từ đền Thõng đến đền Cậu để khởi công xây dựng cáp treo Tây Thiên. Bên cạnh đó, ngành Văn hóa quy hoạch xong một số công trình tại khu vực này như: đền Cô, đền Thượng; tiếp tục chỉnh trang, bổ sung nhằm nâng cao vị thế của Mẫu để đến năm 2013, tỉnh Vĩnh Phúc sẽ đăng cai cùng với các tỉnh nằm trong cụm du lịch phát triển như: Hà Nội, Thái Nguyên, Tuyên Quang… tổ chức sự kiện lễ hội Tây Thiên với chủ đề “Về với Mẫu” tại Vĩnh Phúc./.

Theo Báo Vĩnh Phúc